جانداران تك سلولي

 

سلسله جانوري( (ANIMAL KINGDOM

شاخه پروتوزوآ

پلاسمودروما

سيليوفرا

سوكتوريا

سيلياتا

ماستيگوفورا

ساركودينا

اسپروزوآ

 

 

آغازيان بر 4 نوع اصلي هستند اين 4 نوع اصلي عبارتند از:

•        پروتوزوآ

•        كپكهاي مخاطي

•        جلبكهاي تك سلولي

•        جلبكهاي پر سلولي

 

آغازياني كه اساسا از طريق بلعيدن غذا  كه نوعي روش تغذيه ي هتروتروفي شبه جانداري است زنده مي مانند پروتوزوآ ها ( (protozoaناميده مي شوند  پروتوزوآ در همه نوع محيط هاي آبي از جمله قطرات كوچك آب در خزه و خاك خيس ومحيط آبي و درون جانوران به خوبي رشد مي كنند بيشتر گونه ها از باكتريها وپرو توزوآهاي ديگر تغذيه مي كنند

 

تمام جانداران اعم از تک سلولی یا پر سلولی و گیاه و جانور در  موارد زیر مشترکند:

 

•        تغذیه

•        تنفس

•        تولید انرژی

•        دفع

•        رشد

•        پاسخ به محرک

•        تولید مثل

•        حرکت

 

انواع تغذيه:

•        Holozoic: غذای خود را می بلعند

•        Saprophytic: استفاده از مواد حل شده و فاسد در محیط

•        Holophytic: یا autotrophic از راه فتوسنتز

 

انواع توليدمثل:

•        تولید مثل غیر جنسی توسط تقسیم دوتایی

•        جوانه زدن

•        تولید مثل جنسی با اتصال گامت ها یا هم جوشی(Fusion) انجام میشود.

 

 

روش هاي زندگي:

•        مستقل (commensal)

•        هم زيستي (symbiosis)

•        انگلي (parasitic)

 

صفات اختصاصي:

•         كوچك،معمولا يك سلولي،بعضي به صورت كلني.تقارن به صورت دو جانبي،شعاعي،كروي و يا بدون تقارن اند.

•         شكل سلول معمولا ثابت،تخم مرغي،دراز و يا كروي است و در بعضي از گونه ها شكل سلول بر حسب محيط يا سن تغيير ميكند.

•         هسته ي مشخص دارند و داراي اندامك هاي سلولي هستند ولي بافت و اندام ندارند.

•         حركت بوسيله ي مژه ها،پاهاي كاذب،تاژك ها يا جنبش هاي ذاتي سلول است.

 

پروتوزوآ بر حسب ساختمان ها يا تشكيلاتي كه براي حركت دارند به پنج رده تقسيم ميشوند:

1. ماستيگوفورا: (mastigophora)يا تاژك داران.داراي يك يا چند تاژك (شلاق مانند) هستند.
2. ساركودينا:(sarcodina)يا ريزوپودا(rhizopoda) حركت بوسيله ي پاها ي كاذب.
3. اسپروزوآ:(sporozoa) به علت زندگي انگلي دستگاه حركتي مخصوص ندارندو با حركت مايع دروني ميزبان جابه جا ميشوند.
4. سيلياتا:(ciliata)يا انفوزوريا(infusoria) داراي مژك در تمام زندگي ميباشند.
5. سوكتوريا:(suctoria) يا مكنده ها(suctorians) در آغاز داراي مژك و در مراحل بلوغ داراي شاخك اند.

 

رده ي ماستيگوفورا:

•          سراتيوم(ceratium)

•          اوگلنا(euglena)

•          تريپانوزوما(trypanosoma)

•          ولوكس(volvox)

 

ويژگي هاي رده ي ماستيگوفورا:

•        بعضي از پروتوزوئرهاي بسيار ابتدايي را در اين زير شاخه مي توان يافت .

 

 

•     شامل گروه فيتو فلاژله ها (رده فيتو ماستيگوفورا) است که معمولا کلروفيل دارند و گياه مانندند زئو فلاژله ها (رده زئو ماستيگوفورا) که کلروفيل ندارند ، هولوزوئيک يا ساپروزوئيک اند.

 

تغذيه در ماستيگوفورا :

  مشتمل بر سه نوع است :

 

•         1- هولوفايتيک(Holophytic)

 

•        2- ساپروفايتيک(Saprophytic)

 

•         3- هولوزوئيک(Holozoic)   

 

توليد مثل در ماستيگوفورا :

•        به صورت غير جنسي و به دو روش:

 

•        تقسيم دوتايي طولي

 

•         چند تايي

 

تاژکداران جانوري :

بيشتر اين تاژکداران را تاژکداران انگلي تشکيل مي دهند . ميزبان آنها معمولا از بندپايان و مهره داران است و به عنوان انگل بيروني يا دروني روي آنها يا درون بدن آنها زندگي مي کنند .

 

تاژکداران همزيست :

     تاژکداراني انگلي هستند که قادر به زندگي مستقل نيستند . يعني نه ميزبان و نه انگل نمي توانند بدون وجود يکديگر زندگي کنند . اين تاژکداران بيشتر در در راسته ي هايپرماستيژيدا (Hypermastigida) وجود دارند .

 

تنفس در تاژکداران :

تاژکداران اکسيژن محلول در آب را به صورت انتشار از سطح بدن جذب و گاز کربنيک را دفع مي کند

 

رده ي ساركودينا:

•        آمبا(amoeba)

•        آكتينوفريس(actinophrys)

•        گلوبيژرينا(globigerina)

•        بدهاميا(badhamia)

 

ويژگي هاي رده ي ساركودينا:

•        در شکل بالغ پاهاي کاذب سيتوپلاسمي دارند.

 

•        آبزي ، در آبهاي شيرين يا شور و در خاکهاي مرطوب به سر مي برند و با خزيدن در آب حرکت مي کنند .

 

•    با تاژکداران ارتباط ژنتيکي دارند ، چرا که تاژکداران در مرحله اي خاص از چرخه ي زندگي به شکل آميب در مي آيند و تاژک خود را از دست مي دهند .

 

•        بدون تقارن يا تقارن کروي دارند .

 

•        بدون پوشش دروني يا بيروني بوده و يا واجد آن هستند .

 

•        بدون تشکيل هاگ و بدون عمل الحاق (Conjugation) هستند .

 

زير شاخه ي سارکودينا در بر گيرنده ي دو فوق رده بر اساس نوع پاهاي کاذب است که عبارت اند از :

1- ريشه پايان (Rhizopoda) 2- محور پايان (Actinopoda) .

ريشه پايان در برگيرنده ي سه رده به نام هاي :

•        1- لوبوپودا (Lobopoda) ،2- رشته پايان (Filopoda) و3- شبکه پايان (Reticulopoda) است

درحاليکه محور پايان شامل رده هاي :

       1- شعاعيان (Radiolaria) و 2- خورشيدي ها (Heliozoa) است .

تغذيه در سارکودينا :

آنها قادرند گياه و جانور را از هم تشخيص داده و علاقه مندي خود را به يک نوع غذا نشان دهند . براي اين کار از پاهاي کاذب و به طرق مختلف استفاده مي کنند:

•         حلقه زدن (Circumvalation)  

•         بلع محيطي (Circumfluence)

•         فرورفتگي (Invagination)

•         نوشيدن سلولي (Pinocytosis)

•         هضم و جذب (Digestion and assimilation)

 لايه ي واکوئل غذايي تشکيل شده در درون سلول از بين مي رود و سلول با ترشح آنزيمهاي گوارشي ابتدا غذا را تبديل به مايع و سپس جذب مي کند . آنزيمها ابتدا غذا را با ليزوزومها اسيدي ، سپس به وسيله ي آميلاز قليايي و آن را جذب مي کنند .

 

توليد مثل در سارکودينا :

     توليد مثل در سارکودينا به دو روش غير جنسي و جنسي صورت مي گيرد.روش غير جنسي به دو صورت تقسيم دوتايي و چند تايي صورت مي گيرد .

•         در تقسيم دو تايي ابتدا هسته ، سپس جسم پايه و به دنبال آن تقسيم طولي سيتوپلاسم صورت مي گيرد .

•     در تقسيم چند تايي که در دو حالت کيستي و بدون کيستي صورت مي گيرد ابتدا هسته به طور متوالي به روش ميتوز تقسيم شده و به دنبال آن با تقسيم سيتوپلاسم هر قطعه از آن يک هسته را احاطه مي کند و بدين وسيله تعداد زيادي سلول دختر به وجود مي آيد ، سلول هاي دختر با از بين رفتن غشاي سلولي اصلي آزاد ميشوند.

    

 دفع در سارکودينا :

غذاي هضم نشده به تدريج به طرف عقب و سمت چپ کشيده مي شود و چون منفذي وجود ندارد ، با ايجاد يک دهانه ي موقتي براثر فرورفتگي دراکتوپلاسم آن را به خارج دفع مي کند .

    

 حرکت يا نقل مکان :

حرکت به وسيله تشکيل موقتي زوايد انگشت مانند به نام پاهاي کاذب (Pseudopodia)است که از هر جاي جسم سلولي مي توانند حرکت کند . اين قسم حرکت نامنظم را حرکت آميبي شکل گويند .

 

رده ي اسپروزوآ:

•        منوسيس تيس(monocystis)

•        ايمريا(eimeria)

•        پلاسموديوم(plasmodium)

 

ويژگي هاي رده ي اسپروزوآ:

هاگداران داراي سه زيررده به نام هاي گرگارينيا ، کوکسيديا و پيروپلاسميا هستند .
 

•             گرگارين ها انگلهاي معمولي بي مهرگانند ، اما اهميت اقتصادي چنداني ندارند .

•         کوکسيديا ها انگلهاي درون سلولي بي مهره ها و مهره دارانند . بعضي از اقسام موجود در اين گروه از نظرپزشکي و دامپزشکي بسيار اهميت دارند .

 

•          پيروپلاسم ها از نظر دامپزشکي تا حدي اهميت دارند ؛ مثلا بابسيا بيگمينا(Babesia bigemina ) ، باعث بروز نوعي تب در دامها مي شود .

 

      اسپورداران بدون اعضاي حرکتي و واکوئلهاي منقبض شونده اند و داراي توليد مثل غير جنسي به وسيله تقسيمات زياد و توليد مثل جنسي هستند و اغلب آنها توليد اسپور مي کنند .همگي انگل داخلي و معمولا با مرحله داخل سلولي هستند .

 

مشخصات عمومي هاگداران :

1- همه ي آنها انگلي هستند و در بدن بي مهرگان و مهره داران ، در درون و يا بين سلول ها به سر مي برند .
2- هاگها در زمان بلوغ فاقد اندام حرکتي تاژكي و مژکي هستند .

3-  داراي کيست مقاوم در زمان انتقال هستن

4-  در اثر نيش حشرات به ميزبان ها انتقال مي يابند .

5-  مواد غذايي خود را به طريق اسمزي تهيه مي کنند و به همين دليل فاقد واکوئل هاي گوارشي و دفعي هستند .

6-  توليد مثل آنها به هر دو روش غير جنسي و جنسي صورت مي گيرد .
7-  اکثرا بيماريزا هستند و بيماريهاي خطرناکي مثل مالاريا را در انسان و يا حيوانات ديگر باعث مي شوند . انگل مونوسيست نيز در کرم خاکي آن را عقيم مي سازد .   

 

رده ي سيلياتا:

•        اوپالينا(opalina)

•        پارامسيوم(paramecium)

•        اوكزي تريكا(oxytricha)

•        ورتيسلا(vorticella)

 

ويژگي هاي رده ي سيلياتا:

اين تک سلولي ها در زيستگاه هاي آب شيرين و شور به سر مي برند . مژکداران از نظر ساختاري ، پيچيدگي زيادي دارند و در ميان پروتوزوئرها ، تخصص يافته تر از بقيه به شمار مي آيند . بيشتر آن ها زندگي آزاد دارند ، اما اقسام انگل و هم سفره هم در ميان آنها يافت مي شود . معمولا منزوي ومتحرک اند ، اما برخي ثابت هستند و پاره اي نيز به صورت کلني زندگي مي کنند . گوناگوني شکل واندازه ميان آنها زياد است . در مجموع ، از بقيه ي پروتوزوئرها درشت ترند ، ولي اندازه آنها بين  10 تا 20 ميلي ميکرون تا 3 ميلي متر است . همه ي آنها مژک هايي دارند که به صورت منظم وهماهنگ موج مي زنند . درضمن ، آرايش مژک ها گوناگون است و برخي هم در حالت بلوغ مژک هايشان را از دست مي دهند .

مشخصات عمومي سيلياتا:

1- بدني پوشيده از مژه با تقسيم کار محدود دارند .

2- سيتوپلاسم آنها داراي دو نوع هسته ، يکي بزرگ ، رويشي چند n کروموزومي (ماکرونوکلئوس) وديگري کوچک ، زايشي 2n کروموزومي (ميکرونوکلئوس) است.

3- داراي دهليز دهاني ، دهان ، حلق و واکوئل هاي گوارشي است .

4- توليد مثل به هر دو روش غير جنسي و جنسي (الحاق و خود باروري) صورت مي گيرد      

    5- بيشترمژکداران هولوزوئيک هستند .

 

رده ي سوكتوريا:

•        پدوفريا(podophrya)

•        تريکوفريا(trycophrya)

•        الانتوسما(alantoosma)

 

ويژگي هاي رده ي سوكتوريا:

اين گروه ، مژکداراني هستند که در آنها ، نوزاد مژک دار و شناگر آزاد است ، اما در حالت بلوغ ، پايه اي براي اتصال بدن به يک نقطه پديد مي آيد ؛ جاندار حالت ساکن مي يابد و مژکها را از دست مي دهد .اين جانداران سيتوستوم (دهان سلولي) ندارند و غذا را از طريق بازوهاي دراز و باريک و لوله مانند خود مي گيرند . بهترين نقطه براي جست و جوي سوکتورين ها ، درون جلبک هايي است که در روي لاک لاک پشتان رشد مي کنند . جنس معمولي سوکتورين هايي که در آنجا يافت مي شود ، آنارما (بدون پايه يا پوسته) و اسکوالوروفريا (داراي پايه و پوسته) است .

     ساير نمونه هاي ساکن آب شيرين عبارتند از : پودوفيرا و دندروسوما کتينه توپسيس و افه لوتا ، ساکن آبهاي شورند .سوکتورين هاي انگل ، شامل تريکوفريا که در بدن اقسامي از بي مهرگان و ماهي هاي آب شيرين است . الانتوسما ، که در روده بعضي از پستانداران زندگي مي کند و اسفروفيريا است که در بدن استانتور Stentor)) يافت مي شود .

 

بيماري ها:

1-نمونه اي از تريپانوزوم ها (تريپانوزوما گامبينس و تريپانوزوما رودزيانس) عامل بيماري خواب انساني در آفريقا است كه به وسيله ي مگس تسه تسه منتقل ميشود.

•        علائم:

1. بزرگ شدن غدد لنفاوي
2. ضعف و لاغري
3. اختلالات عصبي
4. خوابيدن در روز و رنج بردن از بي خوابي در شب

2-نوعي آميب كشنده «ناگلريا فولري» كه در درياچه‌ها زندگي مي‌كند، از طريق بيني وارد بدن مي‌شود و به مغز حمله مي‌كند و آنقدر از آن تغذيه مي‌كندكه فرد از بين مي‌رود.

3- ژيارديا تاژكداري است كه در روده ي انسان زندگي ميكند و ميتواند موجب اسپاسمها ي شكمي ( انقباضات طولاني ودردناك ) واسهال شديد شود .

4-پلاسموديوم نوعي هاگدار است كه موجب بيماري مالاريا ميشود .اين انگل در واقع وارد گلبولهاي قرمز ميشود ودرون آنها تغذيه ميكند ودرنهايت موجب متلاشي شدن آنها ميشود .

5-نوعی از آمیب‌ها به نام انتاموبیا هیستولیتیکا باعث بروز اسهال خوني می‌شوند

6- ليشمانيا دونو واني عامل بيماري كالا آزار(تب هند)

7- ليشمانيا تروپيكا عامل بيماري سالك

 

اوگلنا:

گونه‌هاي اين شاخه در آب‌هاي شيرين زندگي مي‌كنند. حدود يك سوم از گونه‌هاي شناخته شده‌ي اوگلناها كلروپلاست دارند و فتوسنتز مي‌كنند. بقيه‌ي گونه‌ها كلروپلاست ندارند و هتروتروف‌اند. هم‌چنين گونه‌هاي فتوسنتزكننده نيز درصورتي كه شرايط نوري مناسبي نباشد، به‌صورت هتروتروف زندگي مي‌كنند. اوگلناها دو تاژك دارند. يك تاژك بلند و يك تاژك كوتاه است. دركنار تاژك بلند، اندام حساس به‌ نور به‌نام لكه‌ي چشمي قرار دارد. اين اندام در جهت‌گيري اوگلنا به‌سوي نور كمك مي‌كند. توليد مثل اوگلناها با تقسيم ميتوز انجام مي‌شود.

آميب:

 

•    آميب‌ها (Amoebas)در آب‌هاي شور، شيرين و خا ك‌هاي مرطوب زندگي مي‌كنند. وسيله‌ي حركتي آميب‌ها پاهاي كاذب است كه علاوه بر حركت از آن‌ها براي گرفتن غذا نيز استفاده مي‌كنند. توليد مثل غيرجنسي و جنسي دارند. آميب‌ها هتروتروف‌اند. بيش‌تر آن‌ها زندگي آزاد دارند، اما بعضي از آن‌ها مانند آميب مولد اسهال خوني، انگل‌اند. حركت آن ها  بسيار آهسته است و به طور متوسط يك ميلي متر در ساعت مي باشد.

•        كلاميدوموناس(Chlamydomonas) جلبك سبز تك سلولي است كه غذاي خود را از طريق اتوتروف و ساپروفيت به دست مي آورد.

•        دياتوم كه نوعي جلبك تك سلولي است

كرك سوزني : تك سلولي ساده بوده و در جنس سيستوس و علف بیدی(Epilobium) مشاهده مي‌شود.

•        كرك ستاره اي : تك سلولي منشعب بوده و در جنس كيسه‌كشيش(Capsella) ، گل برف ژاپني(Deutzia) و Sida مشاهده می گردد.

 

 

 

 

تهيه كنندگان: ريحانه پوراصغري و نسرين صفري